Socialisatie van pups: in het nest en daarna

Een goed gesocialiseerde hond voelt zich op zijn gemak bij mensen, andere dieren en alledaagse situaties. Dat ontstaat niet vanzelf. In de eerste levensmaanden leert een pup wat normaal en veilig is, en wat hij in die periode niet leert kennen, kan hem later angstig maken. Daarom is socialisatie een gedeelde verantwoordelijkheid van de fokker en de nieuwe eigenaar.

Wat is socialisatie?

Socialisatie is het proces waarbij een pup leert omgaan met mensen en andere dieren. Gewenning is het daarmee verwante proces waarbij hij leert dat geluiden, voorwerpen en omgevingen geen gevaar zijn. Samen zorgen ze ervoor dat een hond later rustig en zelfverzekerd door het leven gaat.

De ontwikkelingsfasen

• Neonatale fase (0 tot ongeveer 2 weken): de pup is blind en doof en vooral bezig met drinken, slapen en warm blijven. Zachte aanraking door de fokker is al nuttig.
• Overgangsfase (ongeveer 2 tot 3 weken): ogen en oren gaan open en de pup begint te stappen en zijn omgeving waar te nemen.
• Socialisatiefase (ongeveer 3 tot 12 à 14 weken): de belangrijkste periode. De pup staat open voor nieuwe ervaringen en leert snel. Wat hij nu positief leert kennen, ervaart hij later als normaal.
• Jeugd en puberteit: socialisatie blijft nodig. Wat een pup geleerd heeft, moet onderhouden worden, en in de puberteit kan een hond tijdelijk onzekerder worden.

In het nest: wat de fokker doet

Pups die in huis opgroeien, midden in het dagelijkse leven, krijgen vanzelf veel prikkels. Een fokker vult dat aan met gerichte ervaringen, aangepast aan leeftijd en tempo van elke pup:

• dagelijks vriendelijk oppakken, aanraken van poten, oren en snuit;
• verschillende ondergronden: gras, tegels, hout, een tapijt, een wiebelend vlak;
• huishoudelijke geluiden zoals de stofzuiger, de wasmachine, een deurbel, muziek en kinderstemmen;
• bezoek van verschillende mensen: kinderen, volwassenen, mensen met een hoed, een bril of een stok;
• korte momenten apart van moeder en nestgenoten, en kennismaking met een bench en een korte autorit;
• veilige kennismaking met andere gezonde, rustige honden en eventueel een kat.

Moeder en nestgenoten leren de pup ook veel: hoe hard hij mag bijten, hoe hij signalen van andere honden leest en hoe hij omgaat met frustratie. Daarom blijven pups minstens acht weken bij het nest. In België mogen pups ook niet jonger dan acht weken van eigenaar veranderen.

Na de verhuis: de eerste weken thuis

De verhuis is een grote stap. Geef je pup de eerste dagen rust en een vast ritme, met een eigen slaapplek. Daarna ga je verder waar de fokker gebleven is.

• Laat hem rustig kennismaken met nieuwe mensen, plaatsen, voertuigen en geluiden.
• Zorg dat elke ervaring positief eindigt, bijvoorbeeld met een beloning of spel.
• Kies kwaliteit boven kwantiteit: één rustige, goede ervaring is beter dan vijf overweldigende.
• Laat hem zelf het tempo bepalen. Trek hem niet naar iets toe waar hij bang voor is.
• Oefen dagelijks kort het alleen zijn, zodat hij leert dat je terugkomt.
• Volg een puppycursus waar pups in kleine groepen onder begeleiding spelen en leren.

Vaccinaties en socialisatie

Veel eigenaars twijfelen of ze hun pup al buiten mogen laten voor de vaccinaties volledig zijn. Het risico op een besmetting moet afgewogen worden tegen het risico op gedragsproblemen door gebrekkige socialisatie, en dat laatste is vaak groter. Bespreek met je dierenarts welke plekken en contacten veilig zijn: je eigen tuin, bezoek bij vrienden, gezonde gevaccineerde honden en een goede puppycursus. Vermijd plaatsen waar veel onbekende honden komen tot je pup volledig beschermd is.

Angstperiodes

Rond acht tot tien weken, en vaak nog eens tijdens de puberteit, maken veel honden een periode door waarin ze gevoeliger zijn voor schrikervaringen. Een nare ervaring kan dan een blijvende indruk maken. Wees in die periodes extra voorzichtig, dwing niets en help je pup om rustig te herstellen als hij schrikt.

Signalen dat het te veel wordt

Een pup die overprikkeld of bang is, laat dat zien: hij likt zijn lippen, gaapt, wendt zijn kop af, steekt zijn staart tussen de poten, bevriest of probeert weg te lopen. Neem die signalen serieus en geef hem afstand en rust. In het dossier Dierenwelzijn en verrijking lees je meer over stresssignalen.

Een socialisatielijst

Maak een lijst van wat je pup in de eerste maanden rustig wil leren kennen, en vink af wat goed ging:

• mensen van verschillende leeftijden en met verschillend uiterlijk;
• andere honden, katten en dieren die hij later kan tegenkomen;
• het verkeer, fietsen, een bus of trein, een drukke straat;
• de dierenarts, de trimsalon en verzorging zoals tandenpoetsen en nagels knippen;
• regen, wind, donker en vreemde geluiden zoals onweer en vuurwerk (eerst zacht, via een opname);
• alleen zijn, in de bench liggen en meegaan in de auto.

Wanneer hulp zoeken?

Is je pup erg angstig, reageert hij heftig op mensen of honden, of lukt het alleen zijn helemaal niet, wacht dan niet tot het vanzelf overgaat. Spreek met je dierenarts en zoek hulp bij een erkende gedragsdeskundige. Hoe vroeger je begint, hoe beter de kansen.

In het kort

• De periode van ongeveer 3 tot 12 à 14 weken is het belangrijkste venster voor socialisatie.
• Een goede fokker begint al in het nest met gerichte, rustige ervaringen.
• Pups blijven minstens acht weken bij moeder en nestgenoten.
• Zorg thuis voor positieve, rustige ervaringen en laat je pup het tempo bepalen.
• Bespreek met je dierenarts hoe je veilig socialiseert voor de vaccinaties volledig zijn.